taun
TREND BİLGİLER

Taun.! İslam Dini Salgın Hastalıklarla Nasıl Mücadele Etti

Müslümanlar geçmişte taun yani veba adı verilen salgın hastalıkla mücade etmiştir. Müslümanlar Allah’ın kaderinden yine Allah’a sığınmışlardı. Bugün hepimiz şahit olduk ki, bu salgın hastalık tüm dünya da ezan sesinin yankılanmasına vesile oldu.

Yüzbinlerce insanın hayatını amansız bir şekilde kaybetmesine yol açan salgın hastalıklar ve afetler İslam tarihinin ilk dönemlerinde tehlikeli boyutlara ulaşmıştı. Özellikle bulaşıcı bir deri hastalığı olan taun farklı dönemlerde ciddi sayıda can kaybına yol açmıştı. Müslümanlar Allah’ın kaderinden yine Allah’a sığınmışlardı.

Veba Taun
Veba Taun

TÂUN NEDİR?

Taun; Kitlesel ölümlere sebep olan bir veba hastalığı türüdür. Sözlükte “yaralamak, ayıplamak, kusurlu görmek” anlamı taşıyan ta‘n kökünden türeyen tâûn bazı dilcilere göre bulaşıp yayılan her hastalığın adıdır. Tâunu vebanın bir türü olarak kabul eden İbn Kayyim el-Cevziyye’ye göre her tâun bir vebadır.

Ama her veba tâun değildir (eṭ-Ṭıbbü’n-nebevî, s. 29-30). 1894 yılında Fransız bilim adamı Alexandre Yersin tarafından bulunarak “yersinia pestis” adı verilen basilin yol açtığı hastalığın hıyarcıklı, septisemik ve akciğer vebası diye çeşitli türleri bilinmektedir.

Koca yaşlı dünya da bugüne kadar deprem, kasırga, çığ, toprak kayması, sel baskını, yangın, salgın hastalık, karınca istilası, çekirge istilası, küresel ısınma gibi birçok felaket yaşamıştır. Bu vakalar büyük can ve mal kaybına neden oldu ve dünya tarihinin akışında önemli etkiye sahip oldu.

Can ve mal kaybında insanın ihmalkar davranmasını, umursamaması sebebi ile olduğunun altını çizelim. Allah Elçisi’nin (sas) “Deveni bağla, sonra Allah’a tevekkül et” (Tirmizî, “Kıyame”, 60) sözü prensibimiz olsa bu kayıpların azalacağı aşikar.

İhmalkarlığın dışında istismar ve haksız kazanç elde etmek için yapılan yanlışlar ise ayrı bir problem. Bu işin diğer boyutu. Ayrıca Kur’an’da, hem de diğer dini metinlerde Yüce Allah’ın iradesine karşı çıkanları doğal afetlerle cezalandırabildiğine ilişkin örnekler yer alır. Bunu araştırmanızı öneririm, çünkü bu konu hakkında sayısız örnek bulunmakta.

Eski Ahit’te Rabb’in emirlerine itaatsizlik eden İsrailoğullarına ceza olarak salgın hastalıklar zikredilir:

“Rabb’e sırt çevirmekle yaptığınız kötülükler yüzünden el attığınız her işte O, sizi lanete uğratacak, şaşkına çevirecek, paylayacak. Sonunda üzerinize yıkım gelecek ve çabucak yok olacaksınız. Rab, mülk edinmek için gideceğiniz ülkede sizi yok edinceye dek salgın hastalıkla cezalandıracak.

Veremle, sıtmayla, iltihapla, yakıcı sıcaklıkla, kuraklıkla, samyeliyle, küfle cezalandıracak. Siz yok oluncaya dek bunlar sizi kovalayacak. Başınızın üstündeki gök tunç, ayağınızın altındaki yer demir olacak. Rab siz yok oluncaya dek gökten yağmur yerine ülkenize toz ve kum yağdıracak” (Kutsal Kitap, “Yasanın Tekrarı”, 28/20-24).

TAUN VEBA
TAUN VEBA

Acaba eskiden İslam dünyasında salgın hastalıklar meydana gelmiş mi?

Çin’de görülen Covid-19 korona virüsü ile ülkemizde yaşadığımız deprem ve çığ felaketleri sebebiyle bazı insanların oldukça yüzeysel, bilgiye dayanmayan ve zan ifadeleri içeren gelişi güzel konuşmalarına istinaden araştırıp yazmak gereği bulduk.

Uzun asırlar boyunca salgın hastalıklar insanlık tarihinde insan yaşamını etkileyen, önemli hadiselere sebep olmuştur. Milyonlarca insanın amansız bir şekilde ölümüne sebep olan salgın hastalıklar, bir ülkenin ekonomik yapısını ve demografik yapısını ciddi anlamda etkilemiştir.

Bu durum tabii olarak gıda temininde zorluk yaşanmasına ve pahalılığa sebep olmuştur. Bir nevi kıtlık dönemine sebep olmuştur.

Arapların TAUN (VEBA) ile imtihanı

Araplar salgın hastalıkları veba ve taun kavramları ile tanımlar. Bunlar birbirlerinin yerine kullanılan kavram isimleridir. Ancak taunu vebanın bir türü olarak düşünmek gerekir.

Taun; derinin hassas olduğu kısımlarda ortaya çıkan çıban ve yaralarla belirti gösterir. Sancı ve kusma gibi rahatsız edici belirtileri vardır. Tauna yakalanan kişiye hastalık belirtisi olarak baygınlık yaşatabilir. Acı içinde hayatını kaybetmesine de sebep olabilir.

Taun Ne Zaman Görüldü

Geçmişe baktığımızda kaynaklarda birçok taun salgın vakasından söz edilir. Bunlardan biri Allah Elçisi’nin (sas) yaşadığı dönemde, 627 yılında meydana gelmiştir. Şireveyh adı verilen bu taun Sasanilerin başkenti Medain’de görülmüştür.

Hz.Ömer Döneminde

Hz.Ömer (ra) döneminde, 639 yılında meydana gelen Amvas veba salgını Suriye bölgesinde bulunan Müslümanların faaliyetlerini ciddi anlamda etkilemiştir. 20 binden fazla insanın öldüğü taun sırasında Ebu Ubeyde b. Cerrah, Muaz b. Cebel gibi ashabın ileri gelenlerinden vefat edenler de olmuştur. Aynı yıl etkili bir kıtlık da yaşandı.

Taun 670 ‘de Kufe ‘de

670 yılında Kufe’de bir taun vakasıyla karşılaşıldı. Muğire b. Şu’be bu taundan etkilenmemek için Kufe’den ayrıldı. Salgının etkisi geçtikten sonra döndüyse de hastalık kendisine bulaştı ve bundan dolayı vefat etti.

Taun 685 ‘te Mısır ‘da

685 yılında Mısır’da ortaya çıkan taun da çok sayıda insanın ölümüne sebep olmuştur. Bundan iki yıl sonra, Abdullah b. Zübeyr’in hilafeti döneminde 687 yılında Basra’da oldukça etkili bir taun daha ortaya çıktı. Birçok insanın ölümüne sebep olduğu için sel sularının önüne geleni sürüklemesine benzetilerek Carif Taunu diye anılır.

Bu taundan üç günde 70 biner kişinin öldüğü söylenir. Yine bu taunda Enes b. Malik’in Basra’da ikamet eden çocuklarından ve torunlarından 80 kişinin hayatını kaybettiği anlatılır. Sayılarda biraz abartı olsa da anlatılanlar taunun çok etkili olduğunu göstermektedir.

Taun 698 ‘de Şam ‘da

698 yılında Şam bölgesinde ortaya çıkan taunun da tesiri kuvvetli olmuş, neredeyse bütün ahalinin ölüp gitmesine yol açmıştı. 706 yılında ortaya çıkan Feteyat taunu Basra, Vasıt ve Şam’da etkili oldu. Feteyat denmesinin sebebi, ilk önce genç kızlarda ve kadınlarda görülmesiydi.

Taun 725 – 733 ‘te Şam ve Irak ‘ta

725 ve 733 yılında Şam’da şiddetli taun salgınları yaşandı. 734 yılında ise Şam ve Irak bölgelerinde, özellikle Irak’ın Vasıt şehrinde etkili olan bir taun görüldü. 735 yılında tabiin müfessirlerinden Katâde b. Diâme el-Vâsıtî taun sebebiyle Vasıt’ta öldü. Etkisi azalsa da bu taunun birkaç yıl sürdüğü anlaşılmaktadır.

Emevi Halifesi III. Yezid ve Taun

Emevi halifesi III. Yezid b. Velid’in 744 yılında -başka sebeplerin yanında- kendisine isabet eden taun sebebiyle vefat ettiği söylenir. Yine bu dönemde Harici liderlerinden Said b. Behdel’in taundan hayatını kaybettiği, bunun üzerine onun yerine Haricilerin başına son Emevi Halifesi II. Mervan döneminde isyan ederek yönetimi epey meşgul eden Dahhak b. Kays eş-Şeybani’nin geçtiği anlatılır.

III. Yezid ile Said’in ayrı zamanlarda ve yerlerde öldüklerinden hareketle bu taunun geniş bir bölgede etkili olduğu anlaşılmaktadır.

Taun 749 ‘da Basra ‘da

749 yılında Basra ve çevresinde etkili olan bir taun salgınının üç ay sürdüğü ve bu sürede her gün yaklaşık bin kişinin hayatını kaybettiği anlatılır. 911 yılında Faris bölgesinde meydana gelen taunda ise 7 bin kişi vefat etmiştir.

Taun 977 ‘de Bağdat, Hicaz ve Şam ‘da

977 yılında Bağdat’ta birçok doğal afetin meydana geldiği anlatılır. Yangın, depremler, Dicle Nehri’nin taşması gibi felaketlerin yanında taun da zikredilir.

1085 yılında Irak, Hicaz ve Şam bölgelerinde salgın hastalıkların ve taunun arttığı nakledilir. İnsanların yanı sıra evcil ve vahşi hayvanlar arasında ciddi ölümler meydana gelmiştir.

Bundan başka 1258 yılında Bağdat’ta etkili olan taun ve salgın hastalıklar sebebiyle birçok kişinin vefat ettiğini biliyoruz.

 

Kaynaklar :

İbn Kesîr, Ebü’l-Fidâ İsmail b. Ömer b. Kesir ed-Dımeşkî (ö. 774/1373), el-Bidâye ve’n-Nihâye, I-XV, Dâru’l-Fikr, 1407/1986.

Eṭ-Ṭaberî, Ebû Ca’fer Muḥammed b. Cerîr b. Yezîd el-Âmilî (ö. 310/923), Târîḫu’r-Rusul ve’l-Mulûk, ve Ṡılatu Târîḫ eṭ-Ṭaberî, I-XI, Dâru’t-Turâŝ, Beyrut 1387/1967.

Varlık, Nükhet, “Tâun”, DİA, https://islamansiklopedisi.org.tr/taun (12.02.2020).

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Devamını oku:
Neden Nano Teknoloji Maskesi
Nano Teknoloji Maske Nedir?

Son günlerin Trendi Nano Teknoloji Maskesi oldu. Koronavirüs salgını mücadelesinin üst düzeyde olduğu şu günlerde gerek yapısı ve özellikleri ile...

Kapat