Fay Nedir? Fay Hattı Nedir?
NEDİR?

Fay Hattı Nedir?

Türkiye’de bulunan fay hatları büyük deprem riski oluşturmaktadır. Aynı zamanda bu fay hatları deprem risk haritasını da oluşturmuştur. Ülkemizde 1 yıl içerisinde gerçekleşen ani depremler ve yeni oluşan fay hatları bütün dikkatleri AFAD ‘a çevirmişti. Peki, fay nedir, Türkiye’de fay hattı nerelerde var?

Deprem, bilindiği üzere fay hatları üzerinde gerçekleşen bir doğal afet olayıdır. Genel olarak bakıldığında bir çatlak olarak gösterilen fay hattı, hareketler sonucu depremi oluşturur.

Fay hattının genel yapısına bakıldığında iki blok arası yer alan çatlak oluşumu deprem anında sağ ve sol blokların arasındaki çatlağın genişlemesi ile ortaya çıkar. Fay hattı üzerine yapı kurulması oldukça tehlikeli bir işlemdir.

Olası bir deprem anında fay hattı üzerinde yer alan evlerin yıkılma oranı diğer evlere göre daha fazla olacak ve can kaybı daha büyük olacaktır. Bu nedenle fay hatları kesin olarak belirlenmeli ve yapı, konut ve yüksek katlı bina gibi yapıların bu bölgelere kurulması engellenmelidir.

Deprem Nedir? Deprem Haritası?
Deprem Nedir? Deprem Haritası?

Fay Nedir?

Fay ya da kırık, iki kıta tabanının birbirlerine zıt yönlere hareketle sürtünmesi sonucu oluşan kırığa fay denilmektedir. Ancak kırıkların uzunluk ebatı boyunca jeolojik tabakalar iki ayrı blok halinde yer ve şekil değiştirir.

Bir kırığın tam anlamıyla fay olabilmesi için fay aynası, tavan, taban blokları ve atım’a ihtiyaç vardır. Çünkü yer kabuğunu oluşturan levhaların hareketleri sonucunda oluşan gerilme ve sıkışmalar sonuçunda yer kabuğunun bir takım bölümlerinde yüzyıllarca süren bir enerji birikintisi oluşur.

Biriken bu enerjiler belirli zamanlarda ortaya çıkar. İşte yer kabuğundaki bu hareketli kesimlere FAY denir.

Fay Nedir? Fay Hattı Nedir?
Fay Nedir? Fay Hattı Nedir?

Fay İzi

Fayların birkaç mm’den 1000’lerce km uzunluğa kadar olanları mevcuttur. Fay düzlemlerinin yeryüzü ile arakesitlerine fay izi adı verilir.

Fay Zonları

Fay düzlemi yer değiştirmenin şekline bağlı olarak tek bir düzlem olmayıp birden çok düzlem olabilir. Bu şekilde fay zonları gelişir.

Fay Aynası

Deformasyon sonucu kayaç taneleri arasındaki kohezyonun olmadığı kırık düzlemine fay aynası denir.

Fay Blokları

Fay aynasının iki tarafında kalan kayaç kütleleridir. Fay düzlemi eğik yada yatay ise bunun üzerindeki bloğa tavan bloğu, altındaki bloğa taban bloğu adı verilir. Fay düzlemi düşey ise tavan ve taban bloğu oluşmaz.

Fay İzi - Fay Blokları
Fay İzi – Fay Blokları

Kaymak Çizikleri

Fay blokları birbirine göre kayarken, bunların birbirine sürtünmesinin sonucunda fay aynası üzerinde, kayma doğrultusunda birbirine paralel çizikler oluşmaktadır. Oluşan bu çiziklere kayma çizikleri denir.

Fay Çentikleri

Fay düzlemi üzerinde, kayma etkisiyle oluşmuş tırnak biçimli çentikler oluşur. Çentiklerin sivri ucu kayma yönünü gösterir.

Horst ve Graben

Çekme gerilmesinin etkisinde kalan bölgelerde genel anlamda normal faylar gelişir. Bu bölgelerde normal faylara bağla olarak gelişen yükseltilere Horst, çöküntülere Graben adı verilir.

Düşük açılı bir ters fay (bindirme fayı) ile yaşlı kayaçlar genç kayaçların üzerine yerleşmişse, zamanla aşınma ve erozyon olayları sonucu, üstteki aşınan birimlerin altında daha genç olan birimler açığa çıkar.

Bindirme fayları sonucu bu şekilde açığa çıkan genç birimlere tektonik pencere denir. Bindirmenin başlangıcında devaplı olan örtü kayaçları (nap) zamanla ve aşınma etkisiyle çok sayıda parçaya bölünür ki bunlara da klip adı verilir.

HORST - GRABEN
HORST – GRABEN

 

Fay Hattı Nedir?

Fay hattı, tektonik hareketlerin etkisiyle yer kabuğunun kırılarak yer değiştirmiş kısmıdır. Fay düzlemi üzerindeki hareketin şekline göre fayları; eğim atımlı ve doğrultu atımlı biçiminde ikiye ayırmak mümkündür.

Eğim atımlı faylar hareket eden blokların yönü esas alınarak normal fay, ters fay, bindirme fayı gibi adlar almaktadır. Doğrultu atımlı faylar ise, karşı blokun hareket yönüne göre sağ yanal atımlı veya sol yanal atımlı faylar olarak adlandırılır.

Fay Tipleri

Faylar ve çatlaklar mekanik bakımdan birbirlerine benzerlerse de çatlaklarda genellikle kırılma düzlemleri boyunca yanlara doğru bir açılma olmasına karşılık Faylarda ise kırılma düzlemine paralel olarak ve değişik yönlere doğru bir kayma hareketi söz konusu olmaktadır.

Eğim Atımlı Faylar

Eğim atımlı faylarda hareket fay düzleminin eğimi boyunca aşağıya ve yukarıya doğru meydana gelir. Bunun dışında her hangi bir kayma, çizilme yada kıvrılma olmaz.

Normal Faylar

Normal faylarda tavan bloğu, fay düzlemi üzerinde tabana nazaran eğim aşağıya doğru hareket ediyorsa ilk blok birbirlerinden uzaklaşır. Blokların fay düzlemi üzerinde yapmış olduğu bu hareket oransal hareket olarak adlandırılır.

Blokların hangisinin hareket ettiğini izlemek yada tahmin etmek tamamen imkansızdır. Bu nedenle de bu tür faylarda sadece blokların bir birine nazaran yaptıkları kaymalar göz önünde bulundurulur. Uzunlukları çok küçük ölçeklerden kilometrelerce mesafelere kadar ulaşabilir.

Bu tür faylanmalar da fay düzleminin eğim miktarı değişken olup, yatay ile düşey arasında herhangi bir derecede bulunabilir. Büyük çoğunlukta 45 dereceden daha büyük eğim miktarına sahip olurlar.

Ters Faylar

Bu tür faylarda tavan bloğu taban bloğuna nazaran fay düzlemi üzerinde eğim yukarıya doğru hareket etmiş veya taban bloğu tavan bloğuna nazaran fay düzlemi üzerinde eğim aşağıya doğru hareket etmiştir. Bu hareket sonucunda iki blok birbirine yaklaşır veya biri diğerinin üzerine abanır.

Eğim atımlı ters fayların uzunlukları küçük ölçeklerden kilometrelerce mesafelere kadar ulaşabilmektedir. Tıpkı normal faylarda olduğu gibi, fay düzlemlerinin eğimde yatay ile düşey arasında herhangi bir değerde olabilir.

Ters faylarda eğim dereceleri genellikle 35 derece ile 75 derece arasında değişir bazı hallerde ise ters faylarda eğim derecesi 0 derece ile 35 derece arasında da bulunabilir. Böylece bindirme fayları veya şaryajlar söz konu su olmaktadır.

Şaryaj veya bindirme terimleri gerek saha çalışmalarında yada gerekse jeolojik harita yapımlarında sıklıkla karşılaşılan büyük jeolojik yapı çeşitleridir. Şaryaj ve bindirmelerle büyük kayaç kütleleri uzun mesafeler boyunca yer değiştirirler. Bu tür faylardan eğim dereceleri 0 ile 10 derece olan bindirme faylarına Nap fayı veya Örtü fayı adı verilmektedir.

Fay Çeşitleri
Fay Çeşitleri

Doğrultu Atımlı Faylar

Doğrultu atımlı faylar, fay düzleminin her iki yanında bulunan blokların birbirlerine nazaran fay düzleminin düzleminin doğrultusu boyunca kaymaları sonucu meydana gelmektedir.

Doğrultu atımlı faylar kayma hareketinin yönüne göre ikiye ayrılmaktadır. Bunlar Sağ yönlü atımlı faylar, Sol yönlü atımlı faylardır.

Doğrultu atımlı faylarda her iki blok yatay istikamette birbirinden uzaklaşarak ayrılır. Bunların sağ yönlü mü yoksa sola yönlü mü olduğunu anlamak blokların hareket yönlerine bakmamız gerekir.

Doğrultu atımlı faylar, sıkışmalı kıvrılmalı ve bindirmeli bölgelerin tipik yapılarındandır. Bunlar çoğunlukla büyük basınç kuvvetlerine uğrayan bölgelerin en son dönemlerinde ortaya çıkarlar ve dolayısı ile büyük dağ oluşum olayları ile yakın ilişkilidir.

Oblik Atımlı Faylar

Doğada, oluşan gerilmelerin yönü, kayaçlarda oluşan kırılmaların doğrultusu ile aynı olmadığından, bu gerilme sonucu gelişen faylar da genellikle tek bir yöne atım göstermezler.

Bu durum fayların hemen tamamında değişik miktarlarda gözlenen ikinci nitelikli ve farklı yönlerde gelişen atımların oluşmasını sağlar.

Ana hareket yönüne ek olarak bir ikincil harekete sahip olan bu tür faylara Oblik Atımlı Faylar denir.

TÜRKİYE FAY HARİTASI 2020

Türkiye fay hattı haritası, AFAD tarafından kamuoyunu bilgilendirmek amacıyla erişime açıldı. Harita ile Türkiye’deki fay hatları inceleyip, deprem tehlikesine ne kadar yakın olduğunuzu görebilirsiniz. Ayrıca MTA fay hattı sorgulama işlemi ile de evinizin altın fay hattının geçip geçmediğini öğrenebilirsiniz. İşte AFAD Türkiye fay hattı haritası 2020…

Türkiye Fay ve Deprem Hattı
Türkiye Fay ve Deprem Hattı

MTA EVİMİN ALTINDAN FAY HATTI GEÇİYOR MU?

MTA fay hattı sorgulama ile evinizin altından aktif fay hattının geçip geçmediğini öğrenebilirsiniz. Parselinizin, evinizin neresinden fay hattı geçtiğini çok net bir şekilde görülüyor.

MTA FAY HATTI SORGULAMA İÇİN TIKLAYIN

E- devlete giriş yaptığımızda parselimizin zemin özelliklerini de görebiliyoruz. Dolayısıyla doğal afet anlamında çok net bilgilere sahip olabiliriz. Bunların yanı sıra en önemli şey binaların güvenliğidir. Binalarda mühendislik hizmeti alınmamışsa o bina güvenli bina değildir. Öncelikle zemin etüdü yaptırılması gerekiyor.

MTA FAY HATTI HARİTASI
MTA FAY HATTI HARİTASI

Bu etütle fay hatlarına ne kadar mesafede olduğu bilinmelidir. Ev fay hattının üzerindeyse ona göre tedbirler alınabilir. Zemin etüdü mevcut binalara da yapılmaktadır. Sadece yeni yapılan binalar değil. Bundan sonra beton, demir ve proje uygunluğunu test ederek güvenli bir bina olup olmadığını net şekilde öğrenebilir. Eğer bina sağlam değilse güçlendirme yapılabilir.

 

 

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Devamını oku:
Hayal Kurmak
Başarılı Bir Yaşam Hayal Değil, farketmek sadece 10 adım

Günlük yaşamınız da stres ve olumsuzluklar peşinizi bırakmıyor mu ? Gün içerisinde dik durabileceğiniz ve huzur dolu bir kaç dakika...

Kapat