Derviş Aynası Nedir?
NEDİR?

Derviş Aynası Nedir?

Alef dizinde konu olan Derviş Aynası, herkes için merak konusu oldu. Seyirciyi ekranları başına kilitleyip gizemli bir yolculuğa sokan Alef Dizisi, bir sahnede yer alan derviş aynasını zihinlere kazıdı. Peki Nedir Bu Derviş Aynası?

Tarihin çeşitli dönemlerinde yazılı çalışmalarda tasavvufi bir sembol olarak ayna kelimesi “ayine, mir’at” olarak pek çok kaynakta kullanılmıştır, ancak bu sembolün ifade ettiği manalar pek çok kasidenin ve manzumenin anlatımında derinlemesine incelenmiştir. Yani biz sizlere Derviş Aynası hakkında ancak kısaca bir bilgi vereceğiz.

Derviş Aynası Nedir?
Derviş Aynası Nedir?

Derviş Aynası Nedir?

Ayna, tasavvuf düşüncesinde, Allah’ın göstergesi olan âlemin; bütün âlemlerin dolayısıyla Allah’ın görüntüsü olan insanın sembolü olarak kabul edilir . İnsanın, insan-ı kâmilin, müminin kalbi Allah’ın görüntüsünün meydana geldiği bir aynadır.

BluTV ve FX ‘te yayınlanan Polisiye ve gerilim türündeki, başrollerinde Kenan İmirzalıoğlu, Ahmet Mümtaz Taylan ve Melisa Sözen yer aldığı “ALEF” dizisindeki anlamına göre Derviş Aynası dizinin konusuna göre Kalenderilik ‘e  bağdaştırılmaktadır.

Kalenderilik Ne Anlama Gelir? Kalenderilik Nedir?

Kalenderîlik ya da Kalender’îyye 10. yüzyılda İran’da, Horasan Melametiliği’nden kaynaklanan bir sufilik akımı olarak ortaya çıkan 12. yüzyılın sonunda Cemaleddin-i Savi adlı İranlı bir sufinin gayretiyle teşkilatlanarak Orta Doğu’da ve Orta Asya’da geniş taraftarlar toplayan bir tasavvuf akımıdır.

Kalenderilik hakkında daha fazla bilgi almak için Kalenderilik (Kalenderiyye) Nedir? başlıklı yazımızı okumanızı tavsiye ederiz.

Kalenderilik Akımı
Kalenderilik Akımı

Dizideki işleyişe göre tarif etmeye çalışacak olursak halk olarak bizlere anlatılmak isteneni ayna metaforu ile ufkumuzu açacak şekilde vermiş olan iki şahsiyeti rehber edinmekte ve onların bu konuyu yorumlamasını anlamakta fayda vardır.

Ayna, vahdet-i vücûd düşüncesinin içerdiği çoğu problemin çözümünde ve bu çözümün ifadesinde çok önemli bir yere sâhiptir.

Derviş Aynası neyi ifade etmektedir?

İmam Gazzâlî (ö.505/1111 ve Şeyhü’l-Ekber Muhyiddîn İbnü’l-Arabî (ö.638/1240). )

Ayna, genelde Müslüman’ın, özelde de sûfînin sadece kalbini simgeleyen bir metaforken, İmam Gazzâlî (ö.505/1111) ile birlikte sûfînin yaratıcısı ile yaşadığı mistik birlik (vahdet) hâlini de ifâde eder bir tarza bürünmüş, felsefî anlamda da en gelişkin seviyesine kavuşmuştur.

Gazzâlî, mistik birlik hâlinde yaşanan tecrübenin tam bir birlik değil de ona benzer bir durum olduğunu anlatabilmek için, ayna-sûret (aynadaki görüntü) metaforuna başvurmuştur.

İmam Gazzali
İmam Gazzali

Aynadaki görüntünün bir yönüyle aynaya bitişik ve neredeyse aynayla özdeş ve diğer yönüyle de aynadan başka olması gibi sûfînin varlığı da bir bakıma Hak ile özdeş, bir bakıma da Hak’tan başkadır.

Gazzâlî’nin bu alanda mîras bıraktığı birikimi daha da geliştirerek, sonradan kendine izâfe edilecek olan ve sistematik temellerini attığı vahdet-i vücûd düşüncesinin ana unsurlarını anlatmak için ayna metaforuna çokça başvurmuştur.

Bu bağlamda o, ayna metaforunu, Allah–insan özdeşliğini değil, Allah ile insan arasında aynı anda var olan özdeşlik/ayniyet ve başkalık/gayriyet ilişkisini göstermek amacıyla kullanmıştır.

Şeyhü’l-Ekber Muhyiddîn İbnü’l-Arabî
Şeyhü’l-Ekber Muhyiddîn İbnü’l-Arabî

Derviş Aynası Neyi Temsil Eder? Derviş Aynası Neyi Temsil Eder?

Derviş Aynası = Allah – Alem İlişkisi

Alemin ayna üzerinde yansıtılan bir zahir olduğu metaforu üzerinden yola çıkacak olursak. Örneğin; bir odanın  baştan başa parça parça ayna ile döşendiğini varsayalım. İçeriye giren bir insanın her bir ayna parçasında farklı  farklı görüntüleri yansıyacaktır.

Derviş Aynası - Ayna ve İnsan
Derviş Aynası – Ayna ve İnsan

O an odada milyonlarca insan varmış gibi gelsede gerçek şu ki içeride tek bir insan var. Ayna parçalarının durumu değiştirerek başkalaştırıyor.

Burada oda dünyayı, aynalar insanları ve sair objeleri, insan ise Allah’ı karşılamaktadır. Tek ve bir olan Allah, sıfatlarını yaratılmış tüm objeler üzerinde yansıtmıştır.

”Görünenden görünmeyene ulaşma” şeklinde kalıplaştırılmış bir düşüncenin ifadesidir. Esasen sûfîlerin sıklıkla dile getirdikleri “Kendini bilen Rabb’ini bilir” cümlesi, “Görünenden görünmeyene ulaşma” yönteminin alt anlamıdır.

Derviş Aynası = İnsan, İnsan-ı Kamil

Şüphesiz insan ilahi bir numunedir. İlâhî tecellîlerin yansımalarını en mükemmel şekilde alıp en açık ve kusursuz bir şekilde gösterecek olan tek şey de aynadır, ve bu âlem üzerinde ancak insandır.

Alemlerden her bir varlık, Cenâb-ı Hakk’ın tecellîlerini yansıtan birer ayna olmakla birlikte, bunlar tam anlamıyla cilalanıp parlatılmış kusursuz aynalar değildir.

Derviş Aynası = İnsan, İnsan-ı Kamil
Derviş Aynası = İnsan, İnsan-ı Kamil

İşte söz konusu ilâhî tecellîleri, engelsiz gören ve pürüzsüz/tertemiz bir ayna gibi en mükemmel biçimde yansıtan varlık, insan-ı kâmildir.

Bu durum, bir aynanın ışığının, ona paralel duran başka bir aynaya yansımasına benzer. Tıpkı bunun gibi, ilâhî isimlerin a‘yân-ı sâbitedeki ve ezelî ilimdeki hakîkatleri, varlık alanında en mükemmel şekilde ancak insan-ı kâmil aracılığıyla ortaya çıkmıştır.

Derviş Aynası =  Kalp, Gönül, Ruh

Derviş Aynasının işe yarar olaması için, cilâlı olması gereklidir. Eğer alem bir ayna ise, onun aynası da kuşkusuz insandır. Öyleyse insan aynasının cilalı ya da paslı olmasından söz edilebilir.

Bir şeyin cilalanması ve kirden, pastan arındırılması, çeşitli riyazet ve mücadelelerle kalbin arındırılmasını ifade etmektedir.

Derviş Aynası =  Kalp, Gönül, Ruh
Derviş Aynası =  Kalp, Gönül, Ruh

Kalp bir aynadır ve bu aynanın görüntüyü iyi yansıtabilmesi için her türlü kirden, pastan temizlenmiş olması icap etmektedir. Pas ve kir; sûfîlerin dünya ilgileri (mâsivâ) dedikleri, kalbin Allah’tan başka şeylere ilgi duymasıdır.

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Devamını oku:
Hipokrat Yemini - Hipokrat
Hipokrat Yemini Nedir?

Doktorların mesleki hayatlarının odak merkezinde yer alan ve mesleki hayatlarına başlamadan önce ettikleri yemine Hipokrat Yemini denilmektedir. Peki Hipokrat Yemini...

Kapat